Hoe VEPA grip houdt op perslucht in een groeiende en geautomatiseerde fabriek

Door het formaat van deze hallen is goed gedimensioneerd, kwalitafief leidingwerk een belangrijk onderdeel van de bedrijfszekerheid. In Hoogeveen is de fabriek opgebouwd met een ringleiding en aftakkingen naar de verschillende afdelingen. In Emmen speelt vooral de lengte van de fabriek een rol. Daar staan de compressorruimte en de lasermachines ver uit elkaar. Albert vertelt;

Dat is een hele lange fabriek. De compressor en de lasermachines staan echt ver uit elkaar, meer dan 100 meter.

Juist op zulke afstanden wordt zorgvuldig dimensioneren belangrijk. Als leidingen te krap zijn, kranen niet goed openstaan of als verbruik op een afdeling stijgt, kan de druk op het gebruikspunt te ver dalen. Dat gebeurde in Emmen bij een machine die in storing viel. De perslucht viel niet weg, maar de druk zakte onder de minimale waarde die de machine nodig had. Hightech machine park is hier gevoelig voor.

In plaats van direct een extra compressor bij de machine te plaatsen om te voldoen aan de luchtvraag, werd eerst gekeken naar het hele systeem. Albert:

We hebben op een gegeven moment een meting gedaan en de hele fabriek doorgelopen.

Daarbij kwamen praktische oorzaken naar voren, zoals kranen die deels dicht stonden of lekten. Ook bleek dat de aanvoerleiding aan zijn maximum zat.

Een extra compressor achter in de hal leek voor de handliggend, maar had niet de voorkeur. Albert legt uit waarom: “Het had wel mijn sterke voorkeur om de compressoren toch bij elkaar te houden, in één technische ruimte. Je bent op één plek en je ziet alles.” De oplossing is gevonden in een dikkere voedingsleiding naar het achterste punt van de fabriek, met nieuwe vertakkingen naar de machines. Het resultaat was duidelijk:

Sinds die tijd is die machine niet meer in storing gevallen.

Grip op perslucht ontstaat niet door meer capaciteit te plaatsen. Veel vaker zit de oplossing in meten, analyseren en opnieuw dimensioneren. Ook ALUP benadrukt bij persluchtsysteem het belang van goede distributie: een leidingsysteem zorgt efficiëntie en optimale prestaties, drukval te minimaliseren en geschikt te blijven voor de productielocatie.

Ook in Hoogeveen speelt slim verdelen een belangrijke rol. Bij de nieuwbouw en uitbreiding van het machinepark ontstond een nieuwe vraag: sommige installaties draaien ook ’s nachts, terwijl andere afdelingen dan stil liggen. Zoals bij het voorsorteren van platen magazijn. Die installatie heeft lucht nodig voor het vacuüm waarmee panelen worden opgepakt. Maar het is niet efficiënt om daarvoor de hele fabriek onder druk te houden.

Daarom is de fabriek met Airsavers in drie zones verdeeld. Afdelingen die ’s nachts geen lucht nodig hebben, kunnen worden afgesloten. De zone die wel draait, blijft open. Albert legt het praktisch uit:

Hoe minder onder druk ’s nachts, hoe beter.

Die zonering past is een goed voorbeeld van ALUP’s visie: meer dan perslucht alleen. Een complete persluchtinstallatie is niet één groot netwerk dat altijd volledig open moet staan, maar als een dynamische systeem dat meebeweegt met de productie. Waar lucht nodig is, moet lucht beschikbaar zijn. Waar geen lucht nodig is, voorkom je onnodige verliezen.

Door op deze manier te werken wordt leidingwerk een strategisch onderdeel van de persluchtinstallatie.
- Het bepaalt of de juiste druk op de juiste plek aankomt.
- Het voorkomt onnodige drukval.
- Het maakt nachtelijke productie mogelijk zonder de hele fabriek op druk te houden.
- Het helpt om centrale regie te houden over een decentrale luchtvraag.

Voor een fabriek die blijft groeien en veranderen, is dat essentieel. Niet alleen de compressor moet meegroeien met de productie, maar ook het netwerk eromheen.

Albert: “Prijs is natuurlijk een belangrijk punt, maar ik kijk ook naar de band die er onderling is. Heb je vertrouwen in elkaar? Kun je elkaar verstaan? Begrijp je elkaar? Kan Ido onze wensen vertalen naar: wat is er nu eigenlijk mogelijk en nodig?”

Die manier van samenwerken is steeds belangrijker geworden. Waar ooit één compressor voldoende was, ontstond door groei en uitbreiding een grotere en complexere luchtvraag. Dan gaat het niet meer alleen om capaciteit, maar ook om continuïteit. Wat gebeurt er als een compressor onderhoud nodig heeft? Wat gebeurt er als er een storing is? En hoe voorkom je dat productie afhankelijk wordt van één machine?

Albert schetst hoe VEPA en ALUP samen naar die vragen zijn gaan kijken. “Dan gaan we met Ido aan tafel zitten van: we moeten weer een nieuwe compressor, want er komen machines bij en ons luchtverbruik neemt toe. Wat gaan we doen? We willen een stukje bedrijfszekerheid. Wat zijn de mogelijkheden?” Vanuit dat gesprek ontstond stap voor stap een installatie met meer capaciteit, back-up en centrale aansturing.

Ido vertelt “Bij iedere uitbreiding werd niet alleen gekeken naar de compressor die erbij moest, maar naar het hele systeem. Welke compressor draait als eerste? Welke machine blijft reserve? Hoe verdelen we de draaiuren? Hoe houden we de installatie betrouwbaar, zonder onnodig energie te verbruiken? En hoe zorgen we dat onderhoud en vervanging op termijn beheersbaar blijven?” Albert:

Zo bouw je, omdat je samenwerkt, het samen steeds verder uit.”  Anco: “100% zeker weten. We hebben er gewoon vertrouwen in

Vandaag bestaat de persluchtvoorziening niet meer uit losse compressoren die ieder voor zich draaien. In Hoogeveen staan vier compressoren, terwijl de vestiging aan anderhalve compressor genoeg heeft. In Emmen staan drie compressoren, terwijl twee voldoende zijn. Daardoor is er altijd reserve beschikbaar. Die reserve staat niet stil, maar draait via de centrale regeling periodiek mee om de installatie fit te houden.

De centrale regeling E-control+ vormt daarmee de besturingslaag boven de installatie. De regeling bepaalt welke compressor draait, wanneer de back-up inschakelt en hoe de belasting over de machines wordt verdeeld. Voor VEPA betekent dat vooral rust. Anco zegt: “De productie medewerkers moeten niet meer met lucht te maken hebben. Ze moeten gewoon doorwerken. En wij moeten zorgen dat het spul goed aangestuurd is.” Zijn samenvatting is eenvoudig: “Is er behoefte aan lucht? dan is er ook lucht.”

Ook bij storingen maakt een redundante opstelling verschil. Als een compressor uitvalt, neemt een andere compressor het automatisch over. Daardoor wordt een technische melding niet direct een productiestop. Albert: “Doordat we de compressor in back-up hebben, pakt de control box dat direct op. Dan neemt een andere compressor het over.” Het gevolg is concreet: “Stilstand door perslucht is een non-issue geworden.”

Centrale regie helpt VEPA om slimmer vooruit te kijken. Samen met Ido wordt gekeken naar de belasting van iedere compressor in het systeem. Albert legt uit: “We hebben nog één fixed speedcompressor en drie frequentiegeregelde compressoren. Welke willen we als master? En hoe regelen we de andere zo in dat de urenstand ook gelijkloopt?” Zo voorkom je dat één compressor te zwaar wordt belast en een andere nauwelijks draait.

Dat is niet alleen technisch verstandig, maar ook financieel. Als de draaiuren goed verdeeld zijn, kun je onderhoud en vervanging beter plannen. Albert noemt dat “georganiseerd afschrijven”. Ido vult aan: 

Dat is budgettechnisch ook gewoon beter. Je weet waar je aan toe bent.

In een fabriek waar perslucht door bijna alle processen heen loopt, is onderhoud geen administratief moment. Het is onderdeel van bedrijfszekerheid. VEPA kiest er daarom bewust voor preventief onderhoud. Albert zegt daarover: “Vanaf het begin, meer dan 17 jaar geleden, hebben we onderhoudscontracten. Houd dat ding preventief in de gaten. Daar hebben we de ervaring mee dat we er niet achteraan hoeven te jagen.”

Ook bij storingen draait het om vertrouwen en snelheid. Anco: “Als er een acute storing is, hang ik meteen met Ido aan de lijn. Ik vind dat prettiger en makkelijker, om met één persoon contact te hebben.” Dit is een praktische manier van samenwerken. “Ik wil het gewoon kwijt. Hoe Ido dat dan verder oppakt, weet ik niet. Over het algemeen hoef ik geen twee dagen te wachten tot het is opgelost.”

Ido pakt die rol ook bewust. 

Als Anco belt, schakel ik zelf door naar planning of service en zorg dat het geregeld wordt. Daarmee blijft het voor VEPA eenvoudig: één melding, één vertrouwd aanspreekpunt en daarna wordt het opgelost.

Dit is het verschil tussen een leverancier en een partner. “Dat verwacht je van elkaar. Als er wat gebeurt, dan hebben we een kanaal en lossen we het met elkaar op. We gaan het eerst oplossen en daarna praten we wel weer over de rekening.”  Waarde van partnerschap is niet de afwezigheid van problemen, maar in de zekerheid dat problemen samen worden opgelost.

Bij dit type perslucht installatie escaleren storingen zelden tot productiestilstand. Door de combinatie van preventief onderhoud, back-up in de installatie en monitoring worden afwijkingen vroeg zichtbaar en opgevangen. Als er een melding komt, is dat niet meteen een crisis op de werkvloer. Ido: “ een compressor kan in storing vallen, maar doordat de back-up het overneemt, merkt de productie daar niets van.”

De productie moet meubels maken. De technische dienst moet kunnen vertrouwen op een installatie die werkt, een onderhoudspartner die meedenkt en een contactpersoon die bereikbaar is als het nodig is. Of zoals Albert het samenvat: “Het is echt ontzorging, dat is het.”

In Hoogeveen kreeg dat praktische vorm tijdens de renovatie van het kantoor. VEPA had al langer een eenvoudige warmteterugwinning via koelluchtkanalen en zomer/winter kleppen: in de zomer ging warme lucht naar buiten, in de winter werd die warmte naar binnen geleid. “Meer een blower, niet echt warmteterugwinning”, zegt Albert. Bij de kantoorrenovatie ontstond een natuurlijk moment om verder te kijken. De nieuwe compressor bood de mogelijkheid om warmte terug te winnen en te gebruiken voor vloerverwarming in de kantoren. Daardoor kon ook een oude gasgestookte verwarming verdwijnen.

De kantoren zijn inmiddels aangenaam warm, soms zelfs te warm. Albert zegt daar nuchter over dat ze nog moeten “experimenteren en inregelen” om het comfortabel te krijgen. Warmteterugwinning is geen plug-and-play belofte, maar een maatwerkoplossing die goed moet passen bij gebouw, warmtevraag, afstand en installatietechniek. 

In Emmen is de toepassing van warmteterugwinning nog in ontwikkeling. Er wordt gekeken of de restwarmte gebruikt kan worden voor het ontvettingsbad bij het poedercoaten, of mogelijk kan worden gekoppeld aan de cv-installatie. Variabelen zoals afstand en warmte verlies spelen mee met deze keuze. Ido vat het goed samen: “Het is geen plug-and-play uniform. Al die systemen moeten echt op maat worden afgepast.”

Juist daardoor past warmteterugwinning goed in de manier van werken tussen ALUP en VEPA. Waar ontstaat energieverlies? Waar is warmtevraag? Wanneer is het technisch logisch? En op welk natuurlijk moment kun je de stap zetten?

Duurzaamheid zit bij VEPA dus niet alleen in het eindproduct. Het zit ook in de manier waarop de fabriek wordt ingericht, gemeten en verbeterd. Dat gaat om druk verlagen; om nieuwe machines; om lekkages opsporen; En soms om warmte niet langer te zien als restverlies, maar als een afvalstroom waar opnieuw waarde uit kan ontstaan.